Gry weneckie (fragment)

Gry weneckie występują często w podręcznikach historii muzyki dwudziestowiecznej.

Jest tak, ponieważ było to pierwsze dzieło Lutosławskiego eksplorujące technikę kontrolowanego aleatoryzmu. Nie należy do najwybitniejszych utworów kompozytora, ale ma kilka wyróżniających i oryginalnych cech.

Właściwy jest dla utworu tytuł francuski, który jednak równie dobrze przekłada się na polski, angielski i niemiecki. Kompozycja, napisana na orkiestrę kameralną, przeznaczona była do wykonania na Biennale w Wenecji. Jej pierwsze wykonanie (bez trzeciej części) odbyło się w Teatro La Fenice, 24 kwietnia 1961 roku. Grała Orkiestra Kameralna Filharmonii Krakowskiej, dyrygował Andrzej Markowski.

Pierwsze wykonanie całego utworu (z trzecią częścią) miało miejsce podczas festiwalu Warszawska Jesień, 16 września 1961 roku. Orkiestrą Filharmonii Narodowej dyrygował Witold Rowicki.

Część pierwsza dzieła jest rzeczywiście rodzajem gry. To gra z doznaniami i oczekiwaniami słuchacza. Słowo „gra” sugeruje również, iż Lutosławski traktował swą nową technikę aleatoryczną jako eksperyment i testował jej możliwości.

Utwór składa się z czterech części, przy czym największy ciężar niesie z sobą część finałowa. Finał jest przykładem użycia stylistyki „masy dźwięków”, która była odkryciem wczesnych lat sześćdziesiątych i z dzisiejszej perspektywy jest wyróżnikiem tamtych czasów. Jednak podejście Lutosławskiego do masy dźwięków nosi wszelkie cechy indywidualne.

Kompozytor (niczym filmowiec) unika statyczności, szybko skraca i nakłada na siebie bloki instrumentalne, tak że efekt końcowy jest wciąż dynamiczny i dramatyczny.